Druk eenzame mensen niet in de slachtofferrol

Gemeenten gooien ontmoetingsactiviteiten als een reddingsboei over eenzame mensen uit. Dergelijke activiteiten slaan echter behoorlijk de plank mis, meent Janet Turkstra, initiatiefnemer van Vraagelkaar.

Dit opiniestuk verscheen 28 september 2022 in Trouw.

De gemeentelijke activiteiten met een hoog ­reddersgehalte schieten tegenwoordig als paddenstoelen uit de grond. Met een piek rond de jaarlijkse Week tegen Eenzaamheid, die 29 september begint. Veel van deze activiteiten leiden echter niet tot (h)échte vriendschappen of tot een afname van eenzaamheidsgevoelens.

Een belangrijke reden daarvoor is dat bezoekers vaak liefdevol verder in de slachtofferrol gedrukt worden. Bovendien komen de meeste mensen die baat zouden hebben bij duurzame contacten niet op de activiteiten af. De reden? Mensen willen niet geassocieerd worden met eenzaamheid en ze willen vooral niet ‘gered’ worden. Dergelijke activiteiten voor eenzame ouderen werken stigmatiserend. Ze triggeren een gevoel van falen.

Daarnaast zijn deze activiteiten te generiek: vaak gaat het om een one size fits all-benadering waarbij mensen bij elkaar worden gezet en kunnen deelnemen aan vooraf, door anderen bedachte activiteiten.

Maar het verlangen om iets met anderen te doen, heeft voor ieder mens weer een andere inhoud. Waar de een voldoende heeft aan de kennismaking met iemand met dezelfde interesses, heeft een ander ondersteuning nodig bij het aangaan en onderhouden van contact. Bijvoorbeeld omdat lage zelfwaardering, sociale vaardigheden of irreële verwachtingen een rol spelen. Daar past een maatwerkaanpak bij die achterhaalt waardoor iemands sociale konvooi te klein is en die vervolgens leidt naar passende en gelijkwaardige een-op-eencontacten.

Redder-slachtofferdynamiek

Dan de maatjesprojecten. Wie denkt dat deze vanwege het een-op-een­contact wél die individuele wens invullen, vergeet dat ‘maatjes’ intrinsiek ongelijkwaardig zijn. De een (het maatje) offert tijd op voor de ander (de vereenzaamde), wat maakt dat beiden verdraaid sterk in hun schoenen moeten staan om niet in de redder-slachtofferdynamiek te verzanden.

Werken maatjes- en eenzaamheidprojecten dan nooit? Jawel, als er iets aan de hand is, is het fijn dat er maatjes zijn. Maar gemeenten kunnen beter gelijkwaardige vriendschappen stimuleren. Dat vraagt een langetermijnvisie die mensen als individuen benadert en het verlangen naar gelijkwaardig contact met een buurtgenoot die echt bij ze past vooropstelt. Bij voorkeur voordat er iets aan de hand is. Als mensen eenmaal vereenzamen, verandert het brein en is het veel moeilijker om veiligheid in contacten te ervaren.

Enkele voorbeelden. Gerry en Truus werden vriendinnen toen er niets aan de hand was. Toen Gerry ernstig ziek werd, sleepte vriendin Truus haar erdoorheen. Een schril contrast met Alie, die altijd vrijwilliger was, maar eenmaal zelf kwetsbaar geworden geen echt contact wist te maken. Ze raakte daardoor eenzaam en verbitterd en het vergde veel meer inspanning om (weer) vertrouwen in anderen te krijgen.

Graag thuis of 30 km fietsen

Of mensen aan huis gekluisterd zijn of graag 30 kilometer willen fietsen: dat maakt uit voor wie bij ze past. Laat mensen in hun kracht en duw ze niet in een slachtofferrol door een generiek aanbod, maatjesproject of door stigmatiserende taal.

Ieder mens is anders en dat respecteren, betekent maatwerk bieden dat rekening houdt met de diverse oorzaken van eenzaamheid. Bestrijd eenzaamheid bovendien op korte én lange termijn zonder het woord eenzaamheid in de mond te nemen.

Gemeenten dienen te kiezen voor projecten die rekening houden met wie iemand is, waar iemand van houdt en wat de aanleiding is van hun situatie. Projecten die mensen op grote schaal kunnen matchen én die ondersteuning bieden in het aangaan en onderhouden van vriendschappen, dragen daadwerkelijk bij aan het sociale konvooi van burgers. De kans dat iemand dan zijn soulmate vindt is een stuk groter dan dat ze per toeval aan dezelfde tafel aanschuiven tijdens de Week tegen Eenzaamheid.

 Janet Turkstra

Oprichter Vraagelkaar.nl

Na duizenden gesprekken met leden van Vraagelkaar, heeft Janet Turkstra in 10 korte verhalen de kern te pakken over contact maken, jezelf laten zien en vriendschap sluiten. Aan de hand van herkenbare situaties en met behulp van praktische modellen en oefeningen geeft dit boek handvatten om vriendschappen aan te gaan, gezond te houden en te bestendigen. Waardevolle lessen voor ieder mens die wel een sprankje geluk wil ervaren.

Janet is oprichter van Vraagelkaar.nl Vraagelkaar verbindt mensen voor vriendschap en steun.  

Vergelijkbare berichten